Η Ροζαλία Σεφεριάδη, κόρη του Αρίστου και της Ελπινίκης, που κατέφυγαν πρόσφυγες στη Θεσσαλονίκη το 1914, είναι μια κοπέλα διαφορετική από εκείνες της γενιάς της. Aδιαφορεί για τα τετριμμένα κοριτσίστικα όνειρα και οραματίζεται μουσικές σπουδές στο Παρίσι, παρόλο που τα σύννεφα του ναζισμού σκιάζουν ήδη την Ευρώπη.

Κρύβοντας χρόνια ολόκληρα ένα εφημεριδόφυλλο με τη φωτογραφία του νεαρού μαέστρου Ανατόλ Κοβάλσκι, παίρνει την τύχη στα χέρια της όταν λαμβάνει ένα γράμμα από τη Γαλλία. Παιδική φίλη με τον Αλμπέρτο Μαλάχ, γιο του εύπορου βιβλιοπώλη της εβραϊκής κοινότητας, ο οποίος βιώνει την προσωπική του τραγωδία, θα καταστρώσει ένα ραδιούργο σχέδιο για να περιφρουρήσει τα μυστικά και των δυο τους. Χάρη σε αυτό το σχέδιο η Ροζαλία και ο Ανατόλ θα ανταμωθούν...

Τι θα προκύψει από τη μοιραία γνωριμία τους; Ποιο ρόλο θα παίξει στη σχέση τους ο Γαλλοεβραίος ζωγράφος Ζαν Πιερ Λαρούζ και ποιος είναι στ’ αλήθεια ο Κοβάλσκι;

      Δε χρειάζεται να πω πολλά. Είναι από τις αγαπημένες μου συγγραφείς, κυρίως για τη σοβαρή δουλειά της και το σεβασμό της σε αυτό που κάνει και προς τους αναγνώστες της.

      Έτσι και εδώ, μέσα από μια δυνατή γραφή και σκιαγράφηση χαρακτήρων, περπάτησα πάλι στη Θεσσαλονίκη πριν τον Β' Π.Π., ακολούθησα τα χνάρια ανθρώπων όλων των ειδών, "μύρισα", "είδα", "γεύτηκα". Τόσες εικόνες και συναισθήματα, μέσα από έναν "ιστό" ανθρωπίνων πράξεων και ιστορικών γεγονότων. 

     Η πλοκή "ρέει" αβίαστα, το δουλεμένο και μεστό λεξιλόγιο κρατά τον αναγνώστη δέσμιο στις σελίδες του βιβλίου.

    Σκληρές εποχές, με ανθρώπους που πασχίζουν να επιβιώσουν, συμφέροντα και επονείδιστες συμφωνίες, ενοχές και αδιαφορία, διαμορφώνουν τον καμβά για μια ιστορία που δεν μπορείς παρά να ανυπομονείς για τη συνέχεια.

Λίγο κόκκινο... Και λίγο φως... Σαν δυο δροσοσταλίδες πάνω σε πέταλα τριαντάφυλλων, φιλοτεχνεί υγρά τα χείλη τους. Θα τα ενώσει με μια πινελιά. Το χέρι τρέμει. Τα χείλη σμίγουν πάνω στον μουσαμά. Υγραίνει τα δικά της χείλη, σαν να νιώθει το στόμα του. Επιτέλους, το φιλί που ποτέ δεν έδωσαν...

1922

Η Μαριγώ, με τα λιγοστά υπάρχοντά της από τη ρημαγμένη Σμύρνη, πέρασε στην Ελλάδα και μπήκε στη δούλεψη των Βασταρδήδων. Με τα χρόνια, δύο μυστικά βασάνιζαν το μυαλό της· το ένα αφορούσε τις γυναίκες στο σπιτικό του καραβοκύρη, το άλλο πολλά, αναρίθμητα κορίτσια που πουλούσαν τη σαγήνη τους στα πέρατα της γης. Η Σμυρνιά οικονόμος, όμως, τα κράτησε επτασφράγιστα, κι ας της έκαιγαν τα χείλη, κι ας της μάτωναν την καρδιά.

1992

Ο Άλκης ήθελε να γίνει ηθοποιός. Ο ρόλος του Άμλετ ήταν το όνειρό του. Η Αλεξία ζωγράφιζε με μουντές πινελιές τα κομμάτια της ζωής της και πρόσμενε τον έρωτα για να αποτινάξει το προσωπείο του φόβου. Το Φιλί στα μάτια, το δικό τους ανομολόγητο μυστικό, δεν ήταν μόνο ένας πίνακας· ήταν μια έκκληση για πόθο και επαφή. Μια κραυγή απόγνωσης για το ανεπίδοτο φιλί ενός απαγορευμένου έρωτα. Όταν όμως όλα τα μυστικά αποκαλυφθούν συμπαρασύροντας όσους βρεθούν στο διάβα τους, η σχέση των δύο νέων εγκλωβίζεται στην παγίδα της σιωπής. Θα βρουν άραγε τη δύναμη να σπάσουν τα αόρατα δεσμά τους; 

Υπέροχο! 

    Στρωτή, βατή, όμορφη γραφή, η οποία "ωριμάζει" την πλοκή και τον αναγνώστη σελίδα σελίδα. Προσεγμένο λεξιλόγιο, αριστοτεχνικά δομημένη ιστορία, η οποία κλιμακώνεται και καταλήγει σε μια ιστορία πόνου, αγάπης, απόρριψης και αποδοχής. 

  Από τα καλύτερα βιβλία της συγγραφέως, την οποία αγαπώ ιδιαίτερα, κυρίως γιατί νοιώθω πως γράφει όχι για τον αναγνώστη, μα για την ίδια, προσέχοντας τις λεπτομέρειες, απορρίπτοντας τα περιττά, καταθέτοντας έτσι το συναίσθημα και εν τέλει το σεβασμό αρχικά προς το έργο της και έπειτα προς τους αναγνώστες της.

Σπασμένη γέφυρα ο χρόνος, αφότου ο άγριος πόλεμος χώρισε τον Οσμάν και την Ισμήνη. Ο απαγορευμένος τους έρωτας γεννήθηκε στη Σμύρνη και ήταν γραφτό να σβήσει το Σεπτέμβρη του 1922. Τότε που η Ισμήνη έφυγε για την Ελλάδα με το παράπονο ενός αντίο που δεν ειπώθηκε και ένα δαχτυλίδι, κειμήλιο της αγάπης που εναπόθεσε στα σπλάχνα της ένα μυστικό. Της αγάπης που απόμεινε μέσα της σαν ματωμένη σκιά που την έκαιγε παρότι η ζωή της γέμισε ανθρώπους και εμπειρίες που τη σημάδεψαν. Κατοχή, Αντίσταση, Μεταπολίτευση, το μελάνωμα της Κύπρου. Και μέσα σε όλα αυτά άλλες σκιές ανθρώπων, ο Χριστόφορος, η Ρεβέκκα, ο Φραντς, η Ειρήνη. Ο νέος της κόσμος. Εβδομήντα επτά χρόνια μετά, η εγγονή της η Άννα μαθαίνει την αλήθεια την ώρα που προσπαθεί να βγει από τον προσωπικό της λαβύρινθο. Μόνο που το μυστικό της Ισμήνης της στήνει μιαν αναπόδραστη παγίδα που, αντί για την κάθαρση, την οδηγεί σε μια οδυνηρή αυτογνωσία.

 Το διάβασα σε αρκετές ημέρες είναι η αλήθεια . Μου άρεσε. Τα γεγονότα κυλούν γρήγορα και νιώθεις πως περιδιαβαίνεις την ιστορία της Ελλάδος αθόρυβα και παράλληλα με τους πρωταγωνιστές. Η Ισμήνη είναι γυναίκα δυναμική και αποφασιστική. Με όπλο το θάρρος της, την αγάπη για τη ζωή επιβιώνει και δίνει δύναμη και σε όσους την περιτριγυρίζουν. 

Κατανοείς τη μοναδικότητα και την τραγικότητα του ανθρώπου, τη μοναξιά του πολέμου μα και την απανθρωπιά του. Αυτό που μου άρεσε στη γραφή της Τραυλού είναι οτι δεν περιγράφει μονότονα και βαρετά για τον αναγνώστη. Οι περιγραφές της κινούνται παράλληλα με την αφήγηση και αναδεικνύονται έτσι και οι χαρακτήρες των ηρώων.

Όσον αφορά το θέμα του βιβλίου, σαν μακρινός ήχος μου φάνηκε ο έρωτας Ισμήνης-Οσμάν κι ας είναι ασυναίσθητα παρών σε κάθε σελίδα και σε κάθε στιγμή των ηρώων. Το τέλος το περίμενα, μα η αλήθεια είναι πως δεν μου άρεσε και τόσο. Το κισμέτ αναφωνεί η Πασχαλία, τραγική σύμπτωση θα το έλεγα εγώ...